Imperativ pred bošnjačkim narodom Sandžaka
Činjenica je da je bošnjački narod Sandžaka dezorijentisan, bez zajedničkog mišljenja, ciljeva i putokaza, da je u velikoj mjeri posvađan i potpuno razjedinjen, da je najnerazvijenii dio Srbije njen jug, a Crne Gore njen sjever (tamo gdje žive Bošnjaci - u Sandžaku).
Posljedica takvog stanja je osiramašenje bošnjačkog korpusa, usljed čega se potiskuje na margine političkog, ekonomskog, diplomatskog, sportskog, kulturološkog i svakog drugog utjecaja u odnosu na druge narode u okruženju.
Ove devijacije se najčešće događaju kada narod obesmisli lidere, akademike, intelektualce, stručnjake, umjetnike, vjerske autoritete... iz svog vlastitog naroda, te je nedostatak poštovanja prema ovim kategorijama poguban za opstanak naroda.
U takvom stanju bošnjački narod Sandžaka je lak plijen nedobronamjernih iz regiona i svijeta, te može služiti svakom, osim sebi.
Nedostatak kolektivne svijesti Bošnjaka Sandžaka je uzrok svim navedenim devijacijama, u svijetu kakav jeste i u okruženju kakav jeste.

Iz tog razloga pred Bošnjacima Sandžaka se postavlja imperativ: Osnivanje Intelektualnog centra kao jezgra kolektivne svijesti Bošnjaka.
Bošnjaci Sandžaka imaju svoje institucije i asocijacije koje se pojedinačno manje ili više brinu za položaj Bošnjaka u okvirima svoje djelatnosti, kao što su:
Bošnjačka nacionalna vijeća u Srbiji i Crnoj Gori, Matice Bošnjaka, Islamske zajednice u Srbiji i Crnoj Gori, probošnjačke stranke, Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti, Bošnjačka nacionalna fondacija, Sandžačka televizija, Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru, medrese i mnoge probošnjačke nevladine organizacije.
Međutim:
- Nijedna od navedenih institucija / organizacija se nije nametnula kao intelektualni centar koji pokriva sve oblasti od interesa za bošnjački narod Sandžaka.
- Ne postoji krovni autoritet koji okuplja sve navedene institucije/asocijacije koji bi definirao zajedničke ciljeve i usmjeravao bošnjački narod prema zacrtanim ciljevima.
Svuda oko nas postoje savezi raznih asocijacija koje imaju zajednički interes: fudbalski savez, planinarski savez, savez gljivara isl. Međutim, sve do sada se institucije/asocijacije Bošnjaka u Sandžaku nisu odlučile da izgrade zajedničko tijelo u formi Intelektualnog centra u cilju definiranja, efikasne realizacije zajedničkih ciljeva i sinhroniziranog djelovanja.
U cilju uspostave Intelektualnog Centra Bošnjaka, neophodno je prethodno dati jasne odgovore na sljedeća pitanja:
• Šta podrazumijevamo pod pojmom „Intelektualni centar“?
• Da li Bošnjaci Sandžaka imaju intelektualni centar?
• Šta su razlozi da Bošnjaci nemaju svoj intelektualni centar?
• Da li su dosadašnji pokušaji osnivanja liderskih asocijacija uspješne?
• Da li Bošnjaci imaju potrebu za uspostavom Intelektualnog centra?
• Da li Bošnjaci Sandžaka imaju kapaciteta za uspostavu Intelektualnog centra
• Da li je na političkoj, naučnoj ili nevladinoj pozornici vidljiva potencijalna institucija/asocijacija koja bi mogla prerasti i se transormisati u Intelektualni centar?
Odgovori na postavljena pitanja su jednostavni i snažno upućuju ne samo na potrebu, već i na obavezu intelektualne elite Bošnjaka Sandžaka za osnivanjem Intelektualnog centra.

Intelektualni centar bi trebao biti jedinstveno tijelo koje bi eliminiralo navedene devijacije te usmjerilo Bošnjake prema zajedničkoj strategiji, u cilju podizanja samopoštovanja, samopouzdanja i vlastite pozicije u okrženju u kojem Bošnjaci žive. On bi imao zadatak da realizira postavljene zajedičke ciljeve, te da zauzima stav po svakom pitanju od interesa za Bošnjački narod.

Koji su osnovne osobine bi trebao da ima budući Intelektualni centar?
o Da ima ostvarive ciljeve
o Da ima kredibilitet
o Da je opšteprihvaćen
o Da je vanstranački i van stranačkog utjecaja
o Da je dosljedan u provođenju strategije do ostvarenja postavljeenih ciljeva
o Da se prema vlastima i drugim subjektima odnosi partnerski, a ne poltronski.

Temeljni cilj Bošnjaka Sandžaka:
Ekonomsko, infrastrukturno, pravno, obrazovno i kulturološko jačanja bošnjačkog naroda u Sandžaku do nivoa većinskih naroda u državama u kojima žive.
Partikularni ciljevi Bošnjaka Sandžaka
1. Kulturna i obrazovna autonomija Sandžaka u skladu sa odgovarajućim zakonima Srbije i Crne Gore te prekogranična saradnja u skladu sa evropskim standardima
2. Procentualna zastupljenost Bošnjaka u javnim institucijama (obrazovni sistem, pravosuđe, policija, opštinski organi, javna preduzeća itd.)
3. Obezbeđenje minimalnih kvota Bošnjaka u izvršnim organima na državnom nivou
4. Kreiranje povoljnih uslova za investicije, domaće i strane, u sandžakim opštinama
5. Jačanje infrastrukture u Sandžaku putem institucija vlasti država u regionu.
o Jačanje elektroenergetske, vodovodne i plinske infrastrukture do nivoa infrastrukture u ostatku Srbije i Crne Gore
o Povezivanje brzim cestama svih gradova u Sandžaku međusobno i sa putnom mrežom Srbije, Crne Gore i Bosne.
6. Povratak dostojanstva bošnjačkom narodu Sandžaka
o Istrajnost na usvajanju rezolucija o svim genocidima izvršenim nad Bošnjacima
o Otvaranje arhiva prema javnosti
o Omogućavanje dvojnog državljanstva svim bošnjačkim migrantima iz Sandžaka i njihovim potomcima (bez obzira na vrijeme migracije)
o Zaštita bošnjačkih kulturnih i vjerskih objekata
o Otvaranje zemljišnih knjiga i povratak otetih nekretnina Bošnjacima
7. Obezbjeđivanje garantovanih sredstava za rad Instituta u budžetima Srbije i Crne Gore kao i u svim opštinama Sandžaka
8. Jačanje obrazovnog i informativnog sistema u Sandžaku
o Otvaranje univerzitet u Beranama ili Bijelom Polju
o Jačanje opremom, kadrovski i finansijski Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru do nivoa vodećih univerziteta u regionu
o Uvođenje obaveznih nacionalnih predmeta u školama u kojima ima preko 10% Bošnjaka
o Osnivanje bošnjačke radio-televizije, pokretanje časopisa i iformmativvnog portala
9. Podsticanje demografkog razoja Sandžaka
10. Izjednačavanje primjene i kontrole izvršenja državnih propisa u Sandžaku i ostatku Srbije i Crne Gore

Svi navedeni ciljevi trebaju biti usklađeni sa zakonima u Srbiji i Crnoj Gori te standarcima Evropske unije.

Svi ovi ciljevi mogu biti ispunjeni u jednom dugom vremenskom razdoblju kroz primjenu evropskih standarda u Evropskoj Uniji kojima teže i Srbija i Crna Gora, ali će brzina realizacije ciljeva direktno zavisiti od stepena oraganizovanosti bošnjačkog narod Sandžaka kroz Intelektualni Centar i kolektivnog pritiska na vlasti Srbije i Crne Gore.

Zato je od izuzetne važnosti da se što prije uspostavi Intelektualni Centar Bošnjaka Sandžaka jer je, pred ulazak Srbije i Crne Gore u Evropsku Uniju ovo najpovoljnije vrijeme, a zbog geopolotičkih odnosa u regionu i svijetu ovo najkritičnije vrijeme.

Džavid Begović, mr. sci.
Sarajevo, 07.1.2025. godine