Bosnjaci.Net - Najcitaniji Web Magazin Bosnjaka u Bosni i Hercegovini i Dijaspori
ZLOCINCI'
Naslovna  |  Arhiva  |  Pretraga  |  Redakcija  |  O Bosnjaci.Net  |  Kontakt  |  Bosniaks.Net English  |  Prijava/ Registracija

Kolumne

Povodom 10 godina od preporuke Plana Martti Ahtisaaria za Kosovo
BOŠNJACI KOSOVA JOŠ ČEKAJU NA DECENTRALIZACIJU U SVOJIM SREDINAMA
Autor: Ćerim Bajrami
Objavljeno: 03. February 2017. 16:02:51

ĆERIM BAJRAMI: Samim tim, realno je postaviti pitanje: koliko su stvarno iskreni i sprovodljivi u život bošnjački zahtjevi za decentralizacijom, ako neki bošnjački predstavnici iz obrazovanja i politike (i pozicije i opozicije) nisu uspjeli “naći konsenzus” da potroše 50 hiljada eura gotovog budžetskog novca namijenjenog za otvaranje novog smjera na bosanskom jeziku iz ekonomije na Univerzitetu u Prizrenu, minule jeseni?


Juče je bila desetogodišnjica predaje prve preporuke Plana g. Martija Ahtisarija Pristini i Beogradu, u ime specijalnog izaslanika UN-a za rješenje kosovskog pitanja, poslije više od pola godine pregovora u Beču.

Godinu i nekoliko dana kasnije po tom Planu Kosovo je proglasilo nezavisnost, odnosno po nešto izmijenjenoj i dopunjenoj verziji, na koji je Rusija uložila veto u Vijeću sigurnosti UN, a Srbija odbila da ga prihvati, bez obzira na svoje redovno aktivno učešće u pregovorima i izradi tog dokumenta u Beču, između ostalog, zbog preporuke Ahtisarija da Kosovo dobije nadgledanu nezavisnost.

Da se podsjetimo da je potpisnik ovih redova poslije te prve prezentacije Plana g. Ahtisarija, u medijima na bosanskom i albanskom jeziku reagirao tekstom pod naslovom “Bošnjaka Kosova nema u Planu Martija Ahtisarija”. Bilo je naravno i drugih reagiranja od strane bošnjačkih političkih predstavnika i NVO sektora.

U međuvremenu je prije svoje konačne verzije prijedloga, nekim popravkama g. Ahtisari prihvatio i jednu krupniju izmjenu u korist kosovskih nevećinskih zajednica – a ona se odnosila na upisivanje i turskog, bosanskog i romskog jezika u Ustavu Republike Kosova, u članu 5., koji se priznaju kao službeni ili jezici u upotrebi na lokalnim nivoima gdje u određenom procentu (pet ili tri) žive ove zajednice.

Također, živo se sjećam oficijelnog razgovora o zadnjoj verziji ovog međunarodnog dokumenta o Kosovu, na skupu jednog broja Bošnjaka i Turaka u prostoriji DSB-Vakat u Prizrenu, gdje sam bio pozvan u ime NVO-a, sa šeficom Kancelarije USA, g. Tinom Kajdanov, odnosno njenog odgovora - da je svjesna naših primjedbi oko decentralizacije, ali da je to upisivanje nevećinskih jezika maksimum koji je Ahtisari prihvatio, između drugih bošnjačkih i turskih zahtjeva…

Propust neistrajanja u zahtjevanju tadašnijih bošnjačkih predstavnika i objektivne okolnosti

Riječ je, dakle, bila (i u mnogome ostala) o neupisivanju u Planu Ahtisarija i obavezujuće odredbe za kosovske vlasti i međunarodnog predstavnika o zasebnim opštinama u tri regije sa (tada) apsolutnom ili relativnom bošnjačkom većinom: Recanima (regija Župa), naseljem Vitomirica kod Peći i Dragašom (regija Gora).

Nažalost, samo postojeća uopštena odredba u Ahtisarijevom Planu da - Vlada Kosova stupa u pregovore sa predstavnicima drugih zajednica i oko njihovih zahtjeva za decentralizacijom, nije bila dovoljna da je Vlada Kosova, niti pak predstavnik međunarodne zajednice uzmu to kao obavezu, bez obzira što su u medjuvremenu predstavnici Bošnjaka redovno tražili pokretanje decentralizacije.


10 godina od preporuke Plana Martti Ahtisaaria za Kosovo


Možda je odgovor na ovu dilemu oko te odredbe dao g. Piter Fejt, međunarodni predstavnik na Kosovu, prilikom svoje pozdravne posjete rečanima uoči gašenja te institucije, prije pet godina, na naše pitanje o nepokretanju decentarlizacije i za bošnjačke opštine kao što je to u međuvremenu učinjeno za nekoliko srpskih, kazavši: “Ja sam bio ovdje da sprovedem Plan Ahtisarija, a bošnjačke opštine nisu bile spomenute u njemu”…

Dakle, dolazimo do prvog propusta koji su učinili tadašnji bošnjački predstavnici i pored napismeno izražene volje svog naroda, NVO sektora, intelektualaca i medija, u dva usvojena dokumenta (od ondašnje dvije grupacije bošnjačkih predstavnika), Deklaraciji i Paltformi, uocči pregovora u Beču. A u oba ta dokumenta jedan od glavnih zahtjeva je bio vezan za spomenuto formiranje bošnjačkih opština!

Naime, još uvijek nije jasno – gdje su uopšte završili ti pisani bošnjački zahtjevi! Dok se manje-više unazad ovih godina da je za bošnjačku većinu neprihvatljiv pokušaj traženja “isprike” u pojašnjavanju pristajanja ondašnjih većinskih bošnjačkih predstavnika na navodni prijedlog od tadašnjih (u mnogome i sadašnjih) albanskih političara - da se pitanje bošnjačkih opština ostavi van Plana, tj. da se to riješi u nezavisnom Kosovu.

Odnos albanskih pregovarača u Beču i međunarodnog predstavnika
prema bošnjačkim zahtjevima za decentralizacijom

Tim prije što ondašnji albanski predstavnici u pregovorima u Beču nisu nikad javno potvrdili da su tako što od nekog manjinskog predstavnika (za)tražili. Ako je to zaista bilo tako od njih isforsirano, postavlja se pitanje: zašto su onda druga bošnjačka, turska, romska…, prava, upisana u Planu Ahtisarija?

Nažalost, dodatno ograničenje za olahki pristup nekih naših i drugih nevećinskih predstavnika oko pitanja decentralizacije u pregovorima je bilo to – što su se zahtjevi za decentralizacijom (do)ticali samo bošnjačkih opština, jer je turska zajednica i prije tih pregovora na Kosovu dobila opštinu Mamusa!

Naravno, ne treba sumnjati da od strane nekih albanskih predstavnika u Prištini i Beču nije bilo pokušaja “prevođenja zednih preko vode” predstavnika manjina, pa i onih bošnjačkih, oko ovog važnog pitanja za Bošnjake, jer su ionako sva ostala pitanja, računajući i spomenuto pitanje jezika, bili gotovo prepisani iz vec postojećeg Ustavnog okvira Kosova! Samim tim, što su bošnjački predstavnici su i tada bili podijeljeni u Skupštini (pet bošnjačkih zastupnika, ali u odnosu - 3:2)…

A od ove tadašnje bošnjačke subjektivne odgovornosti za taj propust, ne može se osloboditi nit jedan predstavnik u ono vrijeme, niti pak oni koji su im asistirali preko medija, NVO sektora ili intelektulaca po skupovima u Prištini i Prizrenu! Naravno, najveća odgovornost pada na tadašnju predstavničku većinu!

Toliko Bošnjaka Kosova u svim ovim godinama iza nas je imalo primjedbe na taj propust ovih predstavnika, uz usputno redovno kukanje za našsim opštinama, ali niko nije samokritički kazao koliko je i gdje učinio oko ovog pitanja u vijeme krojenja Plana Ahtisarija za Kosovo? Podsjetimo se da ni tadašnji pristup oko pregovora od albanske strane, nit ondašnje raspoloženje međunarodne zajednice (M. Ahtisarija) nisu isto bili na strani bošnjačkih zahtjeva oko decentralizacije!
U ovom pravcu, i dan danas, gotovo jedinstven stav Bošnjaka i u zemlji i u dijaspori u želji za decentralizacijom, najviše preko društvenih mreža i medija, nije propraćen i konkretnim potezima ili organiziranim akcijama, odnosno pomoći …

A za sve što se događalo oko decentralizacije poslije usvajanja Plana g. Martija Ahtisarija u Skupštini Kosova, unazad minulih godina, odgovornost za nedobijanje bošnjačkih opština se ne može prebacivati (samo) na bošnjačku predstavničku stranu, jer su oni redovno trazili, zahtjevali, pisali zahtjeve za decentralizacijom Vladi, obećavali opštine na izbornim skupovima, govorili o tome na sastancima NVO, u medijima na bosanskom a neki od nas i na albanskom jeziku, u Skupštini Kosova, u Vladi… Isto tako je bilo “ucjenjivanja” prilikom nekih glasanja sa 2/3 potrebnim zastupnika, unazad godinu i po dana, koliko je to bilo moguće, itd… Dakle, pitanje decentralizacije, ne treba se zavaravati, sada je postalo zavisno od političke volje većinskih albanskih predstavnika!

U međuvremenu su i albanski dužnosnici, preko premijera Kosova, g. Hashima Tačija, kao i predstavnika političkih subjekata većinskog albanskog naroda, najviše PDK, redovno ponavljali da Bošnjaci zaslužuju opštine, pogotovo Rečane sa okolnih 15-tak naselja u regiji Župa, te da će skoro - “na sljedećoj sjednici Vlade biti donijeta odluka o formiranju opštine Rečane” (g. Hashim Tači, tadašnji premijer a sadašnji predsjednik Republike Kosova), na mitingu pred masom svijeta u Prizrenu, tokom lokalnih izbora, 2013.)…

Predstavnici međunarodne zajednice umjesto konkretne podrške,
nude razumijevanje Bošnjacima!

S druge strane, međunarodna zajednica, preko svojih predstavnika, inače ovdje duboko involvirana i posvijećena rješavanju kosovskog pitanja, koje je u sustini bilo (i ostalo) pitanje većinskog albanskog naroda, ali i veliki problem albansko-srpskih odnosa, kao i kosovsko-srbijanskih, gotovo sve bošnjačke zahtjeve, pa samim tim i onaj oko decentralizacije, samo su spremni da saslušaju i izraze razumijevanje, a u većini prilika - uglavnom zaborave ili stave te bošnjačke zahtjeve “ad akta”.

Taj odnos međunarodnih predstavnika, nažalost, nije samo prema zahtjevima za decentralizacijom, već i po nekim drugim društvenim sferama, a sve do nedavno je takav pristup bio i prema bošnjačkim problemima u nastavi na bosanskom jeziku… Našim redovnim potenciranjem u Skupštini Kosova problematike u obrazovanju na bosanskom jeziku, ali i još redovnijim nuđenjem mogućih rješenja, kao i pisanje amandmana za dodatna budžetska sredstva, uz odaziv na podršku iz Američke ambasade, neka pitanja su pokrenuta u zajedničkoj korelaciji od nekoliko predstavnika međunarodne zajednice, par zastupnika iz nevećinskih zajednica i MONT-a…

Da se i ovom prilikom podsjetimo da Bošnjaci Kosova, najviše zbog (ne)prilika u kojima se nalazi Bosna, ne mogu dobiti adekvatnu pomoć i podršku svoje nacionalne matice, za razliku od nekih drugih nevećinskih zajednica na Kosovu!

Samim tim, s obzirom da nema tzv. pozitvnog pritiska i konkretne pomoći međunarodne zajednice, uz totalno neprisustvo BiH na Kosovu, albanski politički estabilišment, ionako preopterećen drugim problemima, bio je i dobrahno jeste relaksiran od obaveze da ozbiljnije pristupi rješenju bošnjačkih zahtjeva, prije svih onih za decentralizacijom ali i onih u obrazovanju na bosanskom jeziku i još u nekim javnim segmentima koji se realno mogu mnogo brže riješiti u odnosu na pitanje decentralizacije, recimo!

Bošnjacki politički sukobi daju prostora za “relaksirani pristup”
većinskih predstavnika prema bošnjačkim pravima!

I međusobne razlike kod bošnjačkih predstavnika, lični interesi, pogotovo zbog nekih bivsih predratnih ideološko-političkih šićardžija koji su zalutali u narodno predstavljanje, aktuelno politikansko forsiranje pojedinaca regionalne podjele kosovskih Bošnjaka, gotovo redovno dezinformisanje javnosti i izvrtanje činjenica iz institucija od strane drugih, daju dovoljno prostora nekim moćnicima u i oko vlasti, pogotovo na lokalu, da zloupotrebljavaju i bošnjačke prostore i probleme u naseljima, ili pak drugima - da izbjegnu riiješiti neka pokrenuta pitanja u obrazovanju na bosanskom.

Samim tim, realno je postaviti pitanje: koliko su stvarno iskreni i sprovodljivi u život bošnjački zahtjevi za decentralizacijom, ako neki bošnjački predstavnici iz obrazovanja i politike (i pozicije i opozicije) nisu uspjeli “naći konsenzus” da potroše 50 hiljada eura gotovog budžetskog novca namijenjenog za otvaranje novog smjera na bosanskom jeziku iz ekonomije na Univerzitetu u Prizrenu, minule jeseni?

Pored svega ovoga, što se tiče raspoloženja vrha države Kosova za novom decentralizacijom, jasno su vidljive i objektivne prepreke. Naime, decentralizacija koja je sprovedena na Kosovu po Planu g. Martija Ahtisarija u nekim srpskim sredinama je jedan od razloga zašto se nove opštine ne planiraju u drugim sredinama, računajuci i u one sa bošnjačkom većinom stanovništva.

Objektivne poteškoće nove decentralizacije
– izazovi oko formiranja ZSO

Naime, sve poteškoće oko slabe integrisanosti u kosovski sistem, pogotovo srpskih opština na Sjeveru Kosova, kao i redovno miješanje i pritisci iz Srbije, te najavljeno formiranje Zajednice srpskih opština (ZSO), koja je dogovorena u razgovorima u Briselu, a koju u nekom obliku predviđa i Plan g. Ahtisarija, doprinose da gotovo i nema prostora za nove zahtjeve Vladi i valjane diskusije u Skupštini oko formiranja novih opština an Kosovu. Često napuštanje institucija od srpskih predstavnika u kosovskoj vlasti, uz jako protivljenje opozicije (ali i dobrog dijela društva ma Kosovu) za formiranje ZSO, zbog moguće zloupotrebe te institucije od strane srbijanskih vlasti, dorinosi da ovaj mandat kosovske Vlade, odnosno Skupštine, nema u agendi omogućavanje pokretanja zakonskih izmjena za formiranje novih opština!

Samim tim, i odgovor premijera Ise Mustafe, potpisniku ovih redova, zastupnici Dudi Balje i ministru Rasimu Demiriju, uoči glasanja za Specijalni sud u Skupštini, prilikom razgovora o tadašnjim rezervama za naša dva glasa, uz pokretanja i pitanja (ne)decentralizacije, ostaje kao obećanje ove legislature: “Prilikom prve decentralizacije, uz dvije-tri nove opštine sa albanskom večinom na Kosovu, Rečane će u toj grupi biti treća ili četvrta, jer, koliko znam, ispunjava sve uslove”, istakao je premijer Mustafa… (Naravno, ovo nisu bili jedini naši predstavnički napori niti jedini naši kontakti i zahtjevi oko budućih opština.)

I pri samom kraju, treba i ovom prilikom podsjetiti da Bošnjacima Kosova nit jednog momenta (velikoj večini aktuelnih bosnjačkih predstavnika) ne pada na pamet da svoju decentralizaciju povezuju sa sudbinom formiranja ili rada ZSO na Kosovu!

Naime, jedna od glavnih funkcija Zajednice srpskih opština (ZSO) biće legaliziranje nastavka pomoći iz Srbije i kordinacija sistema obrazovanja na srpskom jeziku na Kosovu, koji sada zapravo jeste u totalnoj vezi sa srbijanskim školskim sistemom, a u perspektivi opet će biti vezan za njega, ali ne baš u svemu.

S druge strane, obrazovanje Bošnjaka Kosova je na bosanskom jeziku i sa drugim sadržajima u udžbenicima, a po školskom Planu i programu Republike Kosova! Inače ovo nije jedina dijametralna suprotnost bošnjačkog društvenog života i planiranih funkcija ZSO-a, te samim tim je apsolutno nepotrebna bilo koja buduća institucionalna veza bošnjačkih opština sa ZSO! Napominjemo da je ovo je više pojašnjenje širim kosovskoj javnosti, da se ne osvrću na pojedince izgubljene u prostoru i vremenu koji ponegdje šire nebuloze oko “učlanjenja u ZSO”, dok je albanskim političkim predstavnicima u Republici Kosova ova bošnjačka pozicija mnogo jasnija nego nekim pripadnicima ovog naroda!

Decentralizacija je nužnost, i zbog urgentne potrebe
za zaštitom životne sredine

A za sami kraj, ipak je svima potrebno dodatno pojašnjenje da su Bošnjacima i drugim građanima koji zajedno s njima žive, i te kako potrebne opštine u njihovim regijama, jer je sadašnja najbolja dodatna argumetacija – urgentna potreba da se zaštite životne sredine u kojima žive Bošnjaci, Albanci, Gorani, Srbi, ostalii… Te sredine treba spasiti kao najbolje rezervoare čistog vazduha, pitke vode, znatne količine drveća, uz preplijepe brdsko-planinske pejzaže - i to zbog svih stanovnika Kosova!

Naime, ako se uzme u obzir ubrzano uništavanje prirodne i životne sredine, te skromnih resursa u Župi, Gori, kao i divlja gradnja objekata - počev od Prevalca, preko Sredske, Rečana, pa Dragaša, Vitomirice, Dobruše, uz potajne radnje nekih ljudi zeljnih olahke zarade uz pomoć i nekih iz administracije za planiranom izgradnjom hidrocentrala, pa sve do najnovijih nastojanja da se izokolo preuzmu vodovodi u župskim selima koji su kolektivno vlasništvo mještana po osnovu njihovog finasijskog i fizičkog ulaganja, te se taj krug zatvori sa gotovo redovnim zaobilaženjem lokalnih satrukrtura vlasti u Prizrenu, Dragašu, Peći, bošnjačkih i drugih građana na terenu i njihovih većinskih predstavnika, o nekim važnim pitanjima, jeste znak da je krajnje vrijeme da i kosovska vlast, poput naroda na terenu, vidi rješenje u formiranju odgovornih lokalnih struktura u ovim regijama.

I to bez obzira što ovaj neodgovrni odnos lokalnih centara u opštinama prema periferiji sigurno nije slučaj samo u sredinama gdje pretežno žive Bošnjaci, i što vjerovatno ima i sličnih priimjera po Kosovu. Samim tim, decentralizacija se nameće kao nužna potreba na cijeloj teritoriji naše mlade države! U tom kontektu, Bošnjaci neće prihvatiti da njihove regije i naselja ne budu predviđene baš za prvu “rundu” decentralizacije!



Ostali prilozi:
» DOPRINOS I ŽRTVA BOŠNJAKINJA KROZ HISTORIJU
Aiša Purak | 20. February 2017 14:39
» KOME I ZAŠTO MLADEN IVANIĆ PRIJETI?
Dr. Mustafa Cerić, reisu-l-ulema (1993 - 2012) | 19. February 2017 03:42
» BIBERENJE VOJNIH OSIGURANIKA
Said Šteta | 18. February 2017 11:27
» LJUBOMORA
Prof. Habib Mandžić | 16. February 2017 15:40
» OBNOVA PROCESA JE PITANJE PRAVA I MORALA, A NE POLITIKE I POLITIKANTSTVA*
Akademik prof. dr Smail Čekić | 13. February 2017 15:45
» PODRŠKA SRPSKOM FAŠIZMU OD ŠEFA MISIJE OSCE JONATHANA MOORA
Zijad Bećirević | 12. February 2017 14:51
» ZAŠTO BOSNA MORA POKRENUTI REVIZIJU PROTIV SRBIJE?
Dr. Mustafa Cerić, reisu-l-ulema (1993 - 2012) | 11. February 2017 12:58
» KOMŠIJA, POSRBI ME NJEŽNO (1. DIO)
Ferid Ferko Šantić | 09. February 2017 18:44
» REVIZIJA PRESUDE MEĐUNARODNOG SUDA PRAVDE
Dr. Fikret Karčić | 08. February 2017 20:28
» VELIKOHRVATSKE LAŽI
Sead Zubanović | 08. February 2017 15:41
» BOŠNJACI I ORGANIZACIJA
Džebrail Bajramović | 07. February 2017 18:24
» KAKO RAZUMJETI HRVATSKU POLITIKU OKO BOSNE?
Dr. Mustafa Cerić, reisu-l-ulema (1993 - 2012) | 07. February 2017 15:29
» SAMO DA NE BUDE GALOP
Said Šteta | 06. February 2017 20:21
» POHVALA LUDOSTI, ETHEM I NJEGOŠ
Šemso Agović | 05. February 2017 21:18
» MOSTARSKI LISKALUCI, BEZOBRAZLUCI I NEOFAŠISTI
Mr. Milan Jovičić | 05. February 2017 20:39
» DR. SMAIL BALIĆ I „BOSANSKI POGLEDI“[1]
Dr. sc. Ibrahim Kajan | 03. February 2017 19:52
» ZGARIŠTEM NIKO NEĆE HTJETI DA VLADA
Eset Muračević | 02. February 2017 01:55
Ostali prilozi istog autora:
» ODLIČNO PRIPREMLJEN PROGRAM
17. October 2016 15:36