Na više portala korektno su objavljeni tekstovi pod naslovom „Reformska agenda, šta stoji na putu pristupa BiH dodatnim sredstvima Evropske unije?“. Tačno je da je Evropska komisija pozitivno ocijenila Reformsku agendu BiH kao ključni korak za dobivanje 976,6 miliona eura iz okvira Instrumenta Evropske unije za reformu i rast. Dakle, Komisija EU zaključila je da je Reformska agenda (popis poslova koje treba ostvariti, odnosno popis zadataka koje treba obaviti u određenom periodu) koju je dostavila BiH 30. septembra ove godine da ispunjava ciljeve Uredbe o instrumentu za rast. Navedena Agenda definiše prioritete reforme za ubrzanje zelene i digitalne tranzicije, jačanje privatnog sektora, zadržavanje mladih, talentovanih ljudi u Zemlji i jačanje i vladavinu prava. Međutim, dodjela sredstava BiH može početi tek nakon što potpišemio i ratifikujemo Sporazum o instrumentu i Kreditni sporazum.

Plan rasta za Zapadni Balkan nudi šest milijardi eura za investiranje u regionu. U suštini, on predstavlja mapu puta za približavanje ovih zemalja (Zapadnog Balkana) Evropskoj uniji, odnosno pristupanje jedinstvenom evropskom tržištu. Sve naprijed navedeno je uredu, a zahtijevi u njemu su dominantno političko-proceduralnog karaktera. Međutim, dodjela (povlačenje) slijedi tek što navedeni sporazumi stupe na snagu i nakon što se iuspune svi predviđeni uslovi.

Za BiH, nakon stupanja na snagu navedenih Sporazuma, prvi i ključni zadatak je da se pravovremeno urade kvalitetni projekti, koje će Evropska komisija pozitivno evaluitati (ocijeniti). Bojim se da ćemo u tom dijelu podbaciti, kao što smo podbacili kod povlačenja sredstava iz IPA I fonda, budući da smo povukli svega 42% sredstava. Razlog: nedostatak projekata i/ili nekvalitetno urađeni projekti, koji nisu prošli evaluaciju Evropske komisije.

Da bi BiH povukla sredstva definisana ovom Agendom, ključni zadatak određenih nivoa javno-pravnih kolektiviteta u BiH biće izrada kvalitetnih projekata u domenu četiri navedene namjene. S tim u vezi, predlažem:
• da se formiraju Ekspertni timovi za izradu projekata iz svakog od četiri navedena segmenta (namjene);
• da se odrede stručni timovi za ocjenu projekata prije nego što oni budu upućeni u Evropsku uniju na razmatranje;
• da se selekcija projekata po prioritetu i redosljedu odredi u BiH i da se organizovano nastupa prema Evropskoj uniji;
• da se pri tome uvažava teritorijalni i sektorski raspored projekata;
• da se Ekspertni timovi organizuju (po namjenama) na nivou BiH, a da im suporti budu Ekspertni timovi entiteta i Brčko distrikta i kantona u Federaciji BiH, koji bi u sebe inkorporirali i stručne ljude iz općina (kada su u pitanju konkretni projekti nivoa općine, ocijenjeni kao prioritetni i prihvatljivi).

Pri izradi i ocjeni projekata koji su dominantno profitabilne prirode, moraju se strogo poštovani kriteriji tržišne isplativosti. Projekti od šireg društvenog interesa, pored tržišnih kriterija (gdje je to moguće), moraju biti pozitivno ocijenjeni Cost-benefit analizom (kao analizom odnosa troškova i koristi), Cost-efektivines analizom (kao metodom varijantne upotrebe sredstava) i Cost-utility analizom (kao metodom nesumjerljivih kriterija, da bi se pronašao prihvatljiv odnos cijene, kvaliteta, uticaja, itd., odnosno da bi se pronašao najbolji način upotrebe ovih sredstava). Sve ovo navodim stoga jer će pri ocjeni projekta od opšteg društvenenog karaktera i Evropska komisija primjenjivati navedene metode.

1. Na kraju, uspješnost Glavnog pregovarača sa Evropskom unijom biće tačno u srazmjeri koliko on bude imao kvalitetne suporte sa navedenih nivoa javno-pravnih kolektiviteta. Stoga plediram da naš, USK Bihać, odredi svoj Ekspertni tim, da konsultira općine i njihove namjeravane projekte i da se ozbiljno posveti ovom zadatku. Bez toga finale Reformske agende nema šansi za ozbiljiji uspjeh. Dakle, uslov svih uslova biće kvalitetno urađeni projekti. Da bi se Agenda ostvarila, smatram da u Eksperne timove treba angažovati ljude iz naših Akademija nauka, univerziteta i dokazane poslovne ljude. S tim u vezi, predlažem da se razmisli o ustanovljenje Ministarstva za dijasporu BiH i da se dijaspora za BiH veže ne samo emotivno, već i poslovno, kao što to čine uspješne zemlje, koje imaju daleko manju dijasporu nego što ima BiH. Što se mene tiče, stavljam se na raspolaganje bilo kom javno-pravnom kolektivitetu, s obzirom da imam veliko iskustvo u izradi projekata koji se finansiraju iz Evropskih i drugih fondova (izvora). Uz to, bio sam mentor kandidatu na doktoratu koji je imao za temu upravo povlačenje sredstava iz fondova Evropske unije i koji ju je izvrsno obradio i odbranio.

Prof. dr. Husein Muratović, član Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti

Dostavljeno:
1.Vijeću ministara BiH,
2. Vladi Federacije BiH,
3. Vladi USK
4. Općina Bužim